Mengeneler

Mengenelerin Görevi
Çeşitli parçalarıtutmak, sabitlemek ve monte etmek amacıyla kullanılan sökülebilir geçici bağlantıaletleridir. Çeşitli işalanlarında kullanılmak üzere değişik şekillerde mengeneler geliştirilmiştir. Hepsinin de ortak özelliği parçayısıkıştırmaktır.

Mengene Çeşitleri
Tesviyeci Mengenesi
Dökme demirden dökülerek ve dövülerek yapılmıştır. Biri sabit diğeri hareketli olmak üzere iki çenesi vardır. Mengenelerin esas çenelerini korumak için çelikten yapılmış dikdörtgen prizma şeklinde iki çelik parça pimler veya cıvatalar yardımıyla çenelere bağlanmıştır. En çok kullanılan mengene çeşididir.

Paralel Ağızlı Makine Mengeneleri
Matkap tezgâhı, planya, vargel, freze gibi iştezgâhlarında işlenecek parçaların sabitlenmesi için kullanılır. Sağa, sola, ileri, geri hareket edebilmesi için uzun kanalları vardır.

Ayaklı Mengeneler
En eski mengenelerdir. Yumuşak çelikten yapılmıştır. Mengenenin sabit çenesi üzerinde bir ayak olduğu için bu adıalmıştır. Daha çok sıcak ve soğuk demircilikte, darbeli işlemlerde kullanılır.

Boru Mengenesi
Daire kesitli boru ve yuvarlak malzemelerin paralel ağızlımengenelerde sabitlenmesi mümkün değildir. Bu nedenle boruların sabitlenmesinde, üzerinde girinti ve çıkıntıları bulunan V harfi şeklinde çeneler kullanılır. Bu mengeneleri daha çok tesisat ve metal işleriyle uğraşanlar kullanırlar. Gezici tipte olanları vardır.

Pah Mengenesi
Çeşitli makine ve el aletlerinin kenarlarında bulunan keskin köşelerin ve sivri çıkıntıların zarar vermesini önlemek, ayrıca estetik bir görüntü vermek için 90 derecelik köşelere 30 veya 45 derecelik açılarla eğim vermeye, pah kırmaya yarayan mengenelerdir. Bu eğimli yüzeylere pah denir. Parça pah mengenesine bağlandıktan sonra parça ile mengene beraberce başka mengeneye bağlanır. Tek başına kullanılamaz, hareketlidir.

El Mengenesi
Bu mengeneler çok küçük parçaların işlenmesinde kullanılır. Her iki çenesi de hareketlidir. Çeneler arasında geri getirmeye yarayan yay vardır. Bir tarafındaki kelebek somunu sıkıldıkça parçada sıkılmışolur.

Havşa Mengenesi
Değişik çaplardaki parçalara havşa açabilmek için değişik delikler açılmışiki parçalı lamadır. Borular çapına uygun boşluğa yerleştirildikten sonra özel çektirmesiyle borunun ucuna havşa açılır. Dizel yakıt sistemi, fren sistemi hidrolik borularıve rekorlarında havşa açmada kullanılır.

Parçaların Mengeneye Bağlanmasında Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
1- Mengenenin tezgâh üzerindeki yüksekliği, çalışacak kişinin dirseğinden 5~8 cm aşağıda olmalıdır.
2- Küçük parçalar mengene ağzını mutlaka ortalamalıdır.
3- Parçayı tek taraftan sıkmak gerekiyorsa mengene ağızlarının paralelliğinin bozulmaması için diğer tarafa aynı kalınlıkta takoz konulmalıdır.
4- Yüzeylerin bozulmaması istenilen parçalarda mengene ağızlıkları kullanılmalıdır.
5- Mengene yalnızca kol kuvveti ile sıkılmalıdır. Mengene koluna boru sokularak ya da çekiç vurularak sıkma, mengenenin arızalanmasına yol açar.
6- Mengene üzerinde parça doğrultma işlemi yapılacaksa doğrultma işlemi çeneler üzerinde değil mengenenin örsünün üzerinde yapılır. Tesviyeci mengeneleri genelde dökme demirden yapıldıklarından darbelere karşı dayanıksızdır. Kalın parçaların örs üzerinde düzeltilmesi gerekir.
7- Alüminyum alaşımı, bakır vb. yumuşak malzemeler mengeneye bağlanacaksa mengene kolu yüksek basınçla sıkılmamalı, özellikle yumuşak dökük parçalarda çok dikkat edilmelidir.